Puszcza Zielonka to rozległy kompleks leśny rozciągający się tuż za Poznaniem, który od 1993 roku objęty jest ochroną w formie Parku Krajobrazowego. Na obszarze przekraczającym 120 kilometrów kwadratowych czeka sieć oznakowanych szlaków, pięć rezerwatów przyrody, kilkanaście jezior i pagórkowaty teren ukształtowany przez lodowiec. To miejsce, gdzie w ciągu godziny z centrum Poznania można znaleźć się w sercu lasu z prawdziwego zdarzenia.
Lasy zajmują tutaj prawie 80 procent powierzchni, co czyni ten teren jednym z najbardziej zalesionych parków krajobrazowych w regionie. Między sosnowymi borami i lasami mieszanymi kryją się jeziora polodowcowe, wzniesienia morenowe i enklawy śródleśne, gdzie cisza przerwana jest tylko śpiewem ptaków.
- rozległe sieci szlaków pieszych i rowerowych
- piękne jeziora polodowcowe
- Dziewicza Góra z panoramą Poznania
- unikalne rezerwaty przyrody
- idealne miejsce na weekendowy relaks
Dziewicza Góra – punkt widokowy z historią
Najwyższe wzniesienie Puszczy Zielonki wznosi się na 143-144 metry nad poziom morza. Może to nie robi wrażenia na mapie, ale wspinaczka na szczyt potrafi dać w kość, zwłaszcza po zimie bez większego ruchu. Na szczycie czeka wieża widokowa, z której w pogodny dzień widać panoramę Poznania.
Nazwa wzgórza pochodzi od zakonu cysterek – w 1242 roku książę Przemysł I nadał te tereny zakonnicom. Ciekawostką są okolice zamieszkiwane przez czerwca polskiego, owada hodowanego niegdyś przez zakonnice. Populacja przetrwała tu do dziś w dość dużej liczbie.
U podnóża Dziewiczej Góry działa stacja turystyczna – dobry punkt startowy dla wędrówek. Tutaj schodzą się główne szlaki piesze i rowerowe, jest parking i podstawowa infrastruktura.
Dziewicza Góra służy mieszkańcom Poznania jako poligon treningowy przed wyprawami w góry – regularne pokonywanie stromych podejść świetnie buduje kondycję.
Szlaki piesze i rowerowe przez puszczę
Przez Park Krajobrazowy prowadzi pięć głównych szlaków pieszych oznaczonych kolorami: czerwony, niebieski, zielony oraz dwa żółte. Długości wahają się od niespełna 10 do 55 kilometrów. Najkrótszy żółty prowadzi z Dziewiczej Góry przez Kicin i Wierzenicę do Kobylnicy – to zaledwie 10 kilometrów przez południowo-zachodni skraj puszczy.
Szlak zielony jest najdłuższy i najbardziej wymagający. Startuje w Promnie, prowadzi przez Tuczno, Okoniec, Głęboczek, Łopuchowo, Wojnowo, Długą Goślinę, Białężyn, aż do rezerwatu Śnieżycowy Jar. Cztery czarne szlaki łącznikowe pozwalają na skracanie tras i przechodzenie między szlakami głównymi.
Rowerzyści mają do dyspozycji sieć tras opartą na dwóch pierścieniach – Dużym i Małym Pierścieniu Rowerowym. Trasy prowadzą głównie drogami gruntowymi, choć zdarzają się fragmenty starych brukowanych dróg, które zwykle da się ominąć poboczem. Łączna długość tras rowerowych to kilkaset kilometrów różnorodnych kombinacji.
Warto wiedzieć, że w Puszczy Zielonce można schodzić z oficjalnych szlaków i wędrować własnymi ścieżkami – teren jest dostępny, choć oczywiście trzeba szanować przyrodę i zasady obowiązujące w parku krajobrazowym.
Jeziora i rezerwaty przyrody
W obrębie parku znajduje się czternaście jezior, z których część objęta jest ochroną rezerwatową. Najdłuższa rynna polodowcowa ciągnie się od Murowanej Gośliny do Pobiedzisk. Jezioro Zielonka leży w samym sercu puszczy, w dużej enklawie śródleśnej – wokół niego wytyczono trzkilometrową ścieżkę przyrodniczą pokazującą różnorodność siedlisk roślinnych.
Jezioro Stęszewskie oferuje Ekoplażę z rowerami wodnymi, kajakami i miejscem zabaw dla dzieci. Wstęp jest płatny – 5 złotych od osoby, ale za to infrastruktura zadbana, a woda czysta.
Park obejmuje pięć rezerwatów przyrody, a w bliskim sąsiedztwie leży szósty – Śnieżycowy Jar. Każdy chroni inny typ ekosystemu: od torfowisk przez stare lasy bukowe po unikalne zbiorowiska roślinne.
Zarastające jezioro Modre ma podwójne dno – można je podziwiać z pomostu widokowego na ścieżce przyrodniczej „Kraina Modrej Przygody” prowadzonej przez Nadleśnictwo Babki.
Ścieżki dydaktyczne i miejsca edukacyjne
Ścieżka wokół Jeziora Zielonka to pętla długości trzech kilometrów, którą przejdzie się w dwie godziny. Z kartami pracy i ćwiczeniami dla dzieci czas wydłuża się do pięciu godzin. Start znajduje się na parkingu za skrzyżowaniem dróg Murowana Goślina – Zielonka i Zielonka – Kamińsko.
Ścieżka rowerowa w okolicach Kiszkowa ma 26 kilometrów i prowadzi przez tereny parku oraz jego otulinę. Zapoznaje z formami ochrony przyrody, florą i fauną regionu. Bez ćwiczeń przejazd zajmuje około trzech godzin, z zatrzymaniem na wszystkich przystankach – nawet sześć czy siedem.
W Rakowni koło Murowanej Gośliny działa stała infrastruktura do nauki orientacji w terenie. Uczestnicy dostają mapę i szukają zaznaczonych punktów, gdzie czekają zadania do wykonania. Trasa zajmuje półtorej do dwóch godzin, ale można ją skrócić dla młodszych dzieci.
Zabytki architektury sakralnej
Przez teren puszczy i jej okolice przebiega Szlak Kościołów Drewnianych, łączący dwanaście drewnianych świątyń. W Wierzenicy stoi kościół św. Józefa z lat 1749-1751 z wieżą dobudowaną w 1863 roku i rokokowym wyposażeniem wnętrza. Kościół usytuowano na wzgórzu, prawdopodobnie dawnym grodzisku stożkowatym.
W Kicinie można zobaczyć podobnej klasy zabytek – również drewniany kościół z XVIII wieku. W Pobiedziskach natomiast warto zajrzeć do gotyckiego kościoła św. Michała Archanioła – nie tyle dla wnętrza, co dla ciekawego detalu w murze. Setki niewielkich dołków w ceglanych ścianach to ślad dawnych praktyk, których pochodzenie budzi ciekawość odwiedzających.
Głęboczek – wieś która była miastem
Zagubiona w puszczy wioska Głęboczek kryje zaskakującą historię. To dawne miasto, które miało nawet obowiązek wystawiania woja – jednego z mieszkańców wysłano kiedyś na wojenną wyprawę na Malbork, co upamiętnia kamienny pomnik. Prawa miejskie utracono pod koniec XVI wieku.
Przy leśnej drodze stoi malowniczy krzyż otoczony lokalną legendą z czasów II wojny światowej. Według opowieści mieszkańców, gdy hitlerowcy wkroczyli do Głęboczka we wrześniu 1939, jeden z żołnierzy chciał krzyż ściąć. Upadający krzyż miał spaść na napastnika i go zabić.
Dla kogo Puszcza Zielonka?
To miejsce uniwersalne – równie dobrze sprawdzi się dla rodzin z małymi dziećmi szukających krótkiego spaceru, jak dla zaprawionych w bojach turystów planujących całodniową wędrówkę. Rowerzyści znajdą setki kilometrów tras różnej trudności, a miłośnicy nordic walkingu mają idealne warunki do treningu.
Kajakarze mogą spróbować wodnej trasy przez jeziora gminy Pobiedziska. Osoby zainteresowane historią docenią drewniane kościoły i grodziska średniowieczne, jak to w Turostowie nad brzegiem jeziora, datowane na lata 1250-1350.
Grupy szkolne i przedszkolne mają dedykowane programy edukacyjne – podchody przyrodnicze, gry terenowe, ścieżki dydaktyczne z kartami pracy. W Ośrodku turystyczno-edukacyjnym „Dziewicza Baza” można umówić się na oprowadzanie.
Informacje praktyczne – dojazd i organizacja wizyty
Z Poznania najłatwiej dojechać liniami podmiejskimi z Ronda Śródka. Autobusy dowożą do Czerwonaka, Tuczna, Kicina czy innych miejscowości na obrzeżach puszczy. Do Kobylnicy kursują pociągi linii Poznań – Gniezno oraz autobusy linii 412 komunikacji gminy Swarzędz. Z Czerwonaka wraca się pociągami linii Wągrowiec – Poznań lub autobusami 310 i 312.
Samochód można zostawić na parkingach przy głównych punktach wejściowych – przy Dziewiczej Górze, w okolicach Jeziora Zielonka czy przy poszczególnych miejscowościach. Większość parkingów jest bezpłatna.
Wstęp do parku jest bezpłatny – można wędrować szlakami przez cały rok bez ograniczeń. Płatne są tylko konkretne atrakcje jak Ekoplaża nad Jeziorem Stęszewskim (5 zł od osoby) czy Gród Pobiedziska i Skansen Miniatur Szlaku Piastowskiego, które mają własne cenniki dostępne na stronach internetowych obiektów.
Na krótki spacer wystarczy zarezerwować dwie-trzy godziny. Pętla wokół Dziewiczej Góry z wejściem na wieżę widokową to mniej więcej tyle czasu. Całodniowa wycieczka rowerem po Dużym Pierścieniu Rowerowym lub pieszy rajd jednym z dłuższych szlaków to już sześć-osiem godzin z przerwami.
Warto zabrać mapę turystyczną – można ją pobrać ze strony Związku Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego. Portal Turystyka w Puszczy Zielonce oferuje gotowe propozycje przykładowych wycieczek pieszych dla tych, którzy nie chcą sami planować trasy.
Infrastruktura gastronomiczna i noclegowa znajduje się głównie w okolicznych miejscowościach – Murowanej Goślinie, Pobiedziskach, Czerwonaku. Aktualny spis miejsc noclegowych i restauracji dostępny jest na stronie turystyka.puszcza-zielonka.pl.
Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka” organizuje cykliczne wydarzenia turystyczne, w tym tradycyjne rajdy „Puszcza Wpuszcza” na zakończenie sezonu oraz „Rozpoczęcie Sezonu Turystycznego” wiosną.
Uroczysko Maruszka, tajemniczy słup zwany Światowidem, arboretum w Zielonce z bogatą kolekcją roślin nad rzeką i stawami, Traperska Osada w Bolechówku w kowbojskim klimacie – to tylko część atrakcji rozsianych po terenie puszczy i jej okolicach. Każda wizyta może wyglądać inaczej, bo kombinacji tras i celów jest bez liku.