Historyczne centrum i Wzgórze Lecha
Zwiedzanie najlepiej zacząć od serca miasta, czyli Wzgórza Lecha. To tutaj stoją dwie najważniejsze budowle: Katedra Gnieźnieńska i kościół św. Jerzego. Droga na wzgórze prowadzi wąskimi uliczkami, więc warto zostawić auto nieco dalej i podejść pieszo – łatwiej wtedy złapać klimat starego Gniezna i zrobić kilka sensownych zdjęć, zamiast krążyć autem po zakorkowanych ulicach jednokierunkowych.
W samej katedrze obowiązkowe są Drzwi Gnieźnieńskie – dobrze od razu celować w godzinę, kiedy można wejść z przewodnikiem albo skorzystać z audioprzewodnika, bo bez tego łatwo przejść obok najciekawszych detali. Warto też wejść do podziemi, gdzie pokazano najstarsze relikty świątyń z czasów pierwszych Piastów. Nie trzeba być pasjonatem historii, żeby poczuć, że to miejsce ma zupełnie inny ciężar niż „kolejny kościół po drodze”.
Trakt Królewski i spacery po śródmieściu
Od Wzgórza Lecha wystarczy zejść kilka minut, żeby trafić na Trakt Królewski – plenerową trasę z rzeźbami pierwszych władców Polski i postaci z polskich legend. Figury rozsiane są po centrum, więc spacer zamienia się w małą grę terenową. Dla rodzin z dziećmi to prosty sposób, żeby połączyć zwiedzanie z zabawą, bez zmuszania kogokolwiek do czytania długich tablic informacyjnych.
Przy okazji Traktu dobrze przejść się przez Rynek i kilka bocznych uliczek. W sezonie letnim sporo tutaj ogródków, więc można zaplanować przerwę na obiad między kolejnymi punktami trasy. Warto zerknąć na Kamienicę pod Trzema Budkami i inne odnowione fasady – to dobry kontrast dla bardziej surowych wnętrz katedry. Na zwiedzanie centrum przydają się wygodne buty, bo brukowane ulice potrafią dać się we znaki po kilku godzinach.
Muzea: nie tylko dla miłośników historii
Najważniejszą placówką jest Muzeum Początków Państwa Polskiego. Ekspozycja jest zrobiona pod dzisiejszego odbiorcę – dużo multimediów, rekonstrukcji i krótkich, zrozumiałych opisów, zamiast przytłaczających ścian tekstu. Dobrze wpleść wizytę w muzeum między spacer po centrum a wyjście nad jezioro, bo w środku łatwo spędzić więcej czasu niż planowano, szczególnie jeśli trafi się na czasową wystawę lub warsztaty.
Przy katedrze działa też Muzeum Archidiecezjalne, gdzie pokazano sztukę sakralną i zbiory związane z kultem św. Wojciecha. To propozycja raczej dla tych, którzy chcą zajrzeć głębiej w kościelną historię miasta. Jeżeli plan przewiduje kilka punktów jednego dnia, lepiej zarezerwować na to muzeum konkretną godzinę, bo łatwo przeciągnąć zwiedzanie i potem gonić kolejne atrakcje.
Jeziora i tereny spacerowe w granicach miasta
Gniezno ma tę przewagę, że po intensywnym zwiedzaniu można w kilka minut przenieść się nad wodę. Najbliżej centrum leży jezioro Jelonek, z charakterystyczną rzeźbą jelonka pośrodku. To dobre miejsce na spokojny spacer dookoła lub krótki postój na ławce z widokiem na Wzgórze Lecha. Ścieżka jest równa, więc nadaje się dla wózków dziecięcych czy rowerków biegowych.
Nieco dalej jest Jezioro Winiary, bardziej rekreacyjne – z plażą, boiskiem i zapleczem gastronomicznym w sezonie. W słoneczne weekendy robi się tu tłoczno, dlatego warto przyjechać wcześniej, jeśli planowane jest plażowanie. Dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie z aktywnością fizyczną, okolice Winiar są dobrym terenem na szybki trening biegowy lub spokojny spacer nordic walking bez wyjeżdżania poza miasto.
Szlaki, kolejka wąskotorowa i atrakcje w okolicy
Gniezno dobrze nadaje się jako baza wypadowa po okolicznych atrakcjach. Kilkanaście minut jazdy dzieli miasto od Ostrów Lednickiego, jednego z kluczowych miejsc dla początków państwa polskiego, oraz od Skansenu w Dziekanowicach, gdzie można zobaczyć tradycyjną zabudowę wiejską z regionu. Sensownie jest połączyć te miejsca w jeden dzień: rano skansen, potem wyspa i powrót do Gniezna na wieczorny spacer po centrum.
Dla osób lubiących kolejowe klimaty ciekawostką jest Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa. Jeśli akurat kursuje, przejażdżka to fajny dodatek do wycieczki, zwłaszcza z dziećmi. Rozkład i terminy kursów bywają zmienne, więc lepiej sprawdzić aktualne informacje przed przyjazdem, zamiast zakładać, że pociąg po prostu będzie czekał na stacji.
Jak sensownie ułożyć plan zwiedzania
Przy krótkim pobycie najlepiej podzielić dzień na dwa bloki: przed południem część historyczna (Wzgórze Lecha, katedra, Trakt Królewski, ewentualnie jedno muzeum), po południu odpoczynek nad wodą lub krótki wypad w okolicę. W centrum odległości między atrakcjami są niewielkie, ale sporo jest podejść i brukowanych ulic, co po kilku godzinach da się odczuć – dobrze więc co jakiś czas zaplanować przerwę w kawiarni czy na ławce z widokiem.
W weekendy i w sezonie letnim okolice katedry i jezior bywają oblegane, dlatego przydatne jest lekkie przesunięcie planu: najsłynniejsze punkty odwiedzić rano, a po południu przenieść się w spokojniejsze miejsca. Przy dłuższym pobycie warto rozłożyć najważniejsze atrakcje na dwa dni – wtedy oprócz obowiązkowych punktów zostaje czas na zwykłe błądzenie po bocznych ulicach, zaglądanie do mniejszych kościołów i niespieszny spacer nad jeziorem o zachodzie słońca.