Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich to miejsce, które łączy w sobie funkcję typowej placówki muzealnej z rolą pomnika historii. Mieści się w autentycznym budynku szkoły, gdzie w 1901 roku rozegrał się jeden z najgłośniejszych aktów oporu przeciwko germanizacji w zaborze pruskim. To właśnie tutaj dzieci wrzesińskie odmówiły odpowiadania po niemiecku na lekcjach religii, co przerodziło się w kilkumiesięczny strajk szkolny.
Sam budynek pochodzi z 1790 roku i został rozbudowany w 1838. Stoi w centrum zabytkowego śródmieścia Wrześni, przy ulicy noszącej imię bohaterskich uczniów. Klasycystyczna bryła z charakterystycznymi oknami krzyżowymi i wysokim dachem dwuspadowym przetrwała zawirowania historii – choć podczas II wojny światowej oryginalne zbiory muzealne uległy zniszczeniu.
- zrekonstruowana klasa szkolna
- oryginalne dokumenty strajku
- portret księdza Laskowskiego
- projekcja najstarszego polskiego filmu
- bogata kolekcja zabytków archeologicznych
Historia muzeum i strajku szkolnego z 1901 roku
Idea utworzenia muzeum narodziła się w okresie międzywojennym, ale plany pokrzyżowała wojna. Dopiero w 1961 roku wznowiono działalność muzealną, początkowo w formie skromnej izby. Pięć lat później, w 1966 roku, powstało pełnoprawne muzeum regionalne.
Strajk dzieci wrzesińskich trwał od maja do września 1901 roku. Ponad 100 uczniów odmówiło odpowiadania po niemiecku podczas lekcji religii, domagając się nauczania w języku polskim. Władze pruskie zastosowały represje – dzieci były bite, rodzice karani grzywnami i więzieniem, a wielu uczniom przedłużono naukę o rok. Mimo to strajkujący nie ustąpili. Duchowym przywódcą dzieci był ksiądz Jan Laskowski, którego portret wisi dziś w muzeum.
Sąd Rzeszy w Lipsku zatwierdził 12 kwietnia 1902 roku wyrok przedłużający naukę dzieciom, które uczestniczyły w strajku. Oryginalne dokumenty z tego procesu można zobaczyć w ekspozycji.
Co zobaczysz w Muzeum Regionalnym we Wrześni
Ekspozycja zajmuje dawne izby szkolne na parterze i piętrze budynku. Największą atrakcją jest zrekonstruowana klasa szkolna z przełomu XIX i XX wieku – ta sama, w której uczyły się strajkujące dzieci. W środku stoi katedra nauczyciela z dzwonkiem i trzciną do bicia, drewniane ławki z „oślą ławką” dla krnąbrnych uczniów, tabliczki łupkowe, kałamarze i fisharmonia. Na ścianach wiszą mapy edukacyjne i portret cesarza Wilhelma II.
W gablotkach wystawiono oryginalne dokumenty: spisy dzieci ukaranych za udział w strajku, wyroki sądów, list księdza Laskowskiego w sprawie nauczania religii po polsku, niemiecki katechizm. Można też obejrzeć projekcję najstarszego polskiego filmu fabularnego „Pruska kultura” z 1908 roku, który opowiada o wydarzeniach we Wrześni.
Nad wejściem do historycznej izby szkolnej zawieszona jest marmurowa tablica pamiątkowa ku czci dzieci wrzesińskich. Ta sama, którą w 1926 roku umieszczono na frontonie budynku, a we wrześniu 1939 schowano przed Niemcami na strychu kościoła farnego. Ponownie odsłonięto ją dopiero w 2007 roku.
Zbiory archeologiczne i historia regionu
Muzeum prezentuje też bogatą kolekcję zabytków archeologicznych. Najstarsze pochodzą z mezolitu, neolitu i epoki brązu – siekierki kamienne i krzemienne, ceramika, popielnice. Szczególnie cenne są znaleziska z piastowskiego grodziska w Grzybowie-Rabieżycach z IX wieku: ceramika, biżuteria, elementy uzbrojenia, przedmioty codziennego użytku wykonane z kości, poroża i metali.
W zbiorach znajdują się srebrne dirhemy – arabskie monety z VIII i IX wieku, stanowiące część tzw. skarbu grzybowskiego. To dowód na to, że ziemia wrzesińska była włączona w szlaki handlowe łączące Europę z Bliskim Wschodem.
Ekspozycja dokumentuje również inne ważne wydarzenia z historii Wrześni: okres miasta trzech narodów (Polaków, Niemców i Żydów), Wiosnę Ludów z 1848 roku, powstanie wielkopolskie 1918-1919, historię garnizonu wojskowego, życie miejskie w II Rzeczypospolitej oraz czasy okupacji i Polski Ludowej.
Zachowało się kilka pamiątek po licznej niegdyś gminie żydowskiej: ketuba (intercyza małżeńska), fotografie synagogi, dokumenty magistrackie z czasów II Rzeczypospolitej i lat okupacji. Wystawione są także sztandary chóru „Lutnia” i Towarzystwa Śpiewaczego „Moniuszko”, mapy powiatu wrzesińskiego od połowy XIX wieku, fotografie Rady Miejskiej z 1926 i 1934 roku.
Dla kogo jest to muzeum
Muzeum trafia przede wszystkim do osób zainteresowanych historią Wielkopolski i walką o polskość w zaborze pruskim. Strajk dzieci wrzesińskich to temat obecny w podręcznikach szkolnych, więc placówka odwiedza sporo grup szkolnych. Dla dzieci i młodzieży prowadzone są lekcje muzealne w ramach programu edukacyjnego „Dokumentujemy dziedzictwo kulturowe ziemi wrzesińskiej”.
Rodziny z dziećmi docenią autentyczną atmosferę dawnej szkoły – dzieciaki mogą zobaczyć, jak wyglądała nauka ich pradziadków, dotknąć łupkowych tabliczek i kałamarzy. Miłośnicy archeologii znajdą tu interesującą kolekcję wczesnośredniowiecznych zabytków z grodziska piastowskiego.
Zwiedzanie nie jest długie – na spokojne obejrzenie ekspozycji wystarczy godzina, może półtorej z dokładnym czytaniem opisów. To dobry punkt programu podczas jednodniowej wycieczki po Wrześni lub okolicy.
Dodatkowe możliwości w muzeum
Muzeum prowadzi pracownię regionalną dla kwerendystów. Można tu korzystać z materiałów muzealnych, archiwalnych i bibliotecznych, w tym z archiwum cyfrowego: cyfrowych baz danych, inwentarzy oraz zdigitalizowanych materiałów archiwalnych, fotograficznych, kartograficznych i filokartystycznych. To cenne źródło dla osób badających historię rodzinną lub przygotowujących prace naukowe o regionie.
Biblioteka muzealna gromadzi zbiory dotyczące ziemi wrzesińskiej oraz ludzi z nią związanych. Ze zbiorów można korzystać na miejscu, zgodnie z regulaminem biblioteki.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia: wtorek-sobota oraz czwarta niedziela miesiąca w godzinach 10:00-16:00. W święta patriotyczne muzeum otwiera się w godzinach 12:00-16:00. W poniedziałki ekspozycja jest nieczynna.
Ceny biletów:
- Bilet normalny: 10 zł
- Bilet ulgowy: 7 zł
- Usługa przewodnicka: 50 zł
Adres: ul. Dzieci Wrzesińskich 13, 62-300 Września
Telefon: 61 43 60 192
E-mail: [email protected]
Dojazd: Muzeum znajduje się w samym centrum Wrześni, przy ulicy łączącej rynek miejski z kościołem farnym. Do miasta można dojechać samochodem (trasa S5 lub droga krajowa nr 15), pociągiem (linia Poznań-Warszawa) lub autobusem. Z dworca kolejowego do muzeum jest około 10 minut spaceru przez centrum.
Budynek stoi w obrębie historycznego układu urbanistycznego miasta wpisanego do rejestru zabytków. W pobliżu znajduje się rynek z ratuszem, kościół farny pw. Wniebowzięcia NMP i inne zabytki Wrześni, więc warto połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po mieście.