Powiat gnieźnieński bywa kojarzony tylko z katedrą i szlakiem piastowskim, a tymczasem między jeziorami i lasami kryje się tu zaskakująco dużo kameralnych, mało znanych miejsc. Na mapie pojawiają się dawne dwory, spokojne kąpieliska, leśne ścieżki i niewielkie miasteczka z klimatem, który najlepiej odkrywać bez pośpiechu. Wiele z tych atrakcji nie ma tłumów ani wyrazistych szyldów – trzeba je wyłuskać z bocznych dróg i lokalnych historii, ale właśnie dzięki temu zapadają w pamięć na dłużej niż kolejne „must see” z folderu.
Gniezno
Parowozownia Gniezno
Stara parowozownia w Gnieźnie to miejsce, gdzie zapach smaru i rdzy miesza się z poczuciem, że czas trochę stanął w miejscu. Ogromna, wachlarzowa hala robi wrażenie nawet na osobie, która na co dzień kolej widuje tylko z okna samochodu. Między torami i kanałami naprawczymi stoją tu zabytkowe lokomotywy i wagony, które wyglądają tak, jakby za chwilę miały ruszyć w trasę. Ciche echo kroków w tak dużej przestrzeni dodaje wszystkiemu lekko filmowego klimatu, zwłaszcza gdy promienie słońca wpadają przez wysokie okna i rysują w powietrzu smugi pyłu. Wizyta w parowozowni pozwala poczuć ciężar „parowej” epoki i zrozumieć, jak bardzo kolej zmieniła Gniezno i całą okolicę.
Trakt Królewski i gnieźnieńskie króliki
Trakt Królewski prowadzi przez najważniejsze miejsca starego miasta, ale zamiast pompatycznych tablic daje do ręki bardziej lekką, bajkową opowieść o historii pierwszej stolicy. Po drodze można natknąć się też na pomniki Lecha czy Piasta Oracza, które przypominają szkolne legendy, ale w miejskiej przestrzeni wyglądają nadzwyczaj świeżo. W pamięć zapada szczególnie postać Lecha nad Jeziorem Jelonek – z wyciągniętą ręką wskazuje Wzgórze Lecha i sprawia wrażenie przewodnika po całej panoramie miasta. Taki sposób zwiedzania dodaje Gnieznu humoru i lekkości, a jednocześnie nie odbiera mu historycznej powagi.
Ostrów Lednicki
Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy
Na niewielką wyspę na jeziorze kursuje prom, który sam w sobie jest atrakcją – kilka minut na wodzie wystarcza, by zostawić za plecami współczesność. Na Ostrowie czekają relikty palatium i kaplicy, które symbolicznie wiąże się z najwcześniejszymi dziejami państwa Piastów. Spacer po wyspie ma w sobie coś z podróży w czasie, zwłaszcza gdy ścieżki są puste, a jedynymi towarzyszami stają się szum wiatru i fale obijające się o brzeg. W połączeniu z wystawami muzealnymi powstaje bardzo sugestywny obraz początku polskiej historii, który łatwo złożyć potem w całość z Gnieznem i okolicą. Tutaj znajdziesz więcej informacji.
Dziekanowice
Wielkopolski Park Etnograficzny
Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach to rozległa, pełna zieleni przestrzeń, w której zamiast jednego „głównego zabytku” jest wiele drobnych opowieści zamkniętych w drewnianych chałupach, zagrodach i wiejskich kościółkach. Przechadzając się między budynkami przeniesionymi z różnych stron Wielkopolski, można poczuć rytm dawnej wsi – od zapachu drewna we wnętrzach po skrzypiące pod nogami podłogi. Niektóre zagrody kryją warsztaty rzemieślnicze, inne – wnętrza urządzone tak, jakby gospodarze na chwilę wyszli w pole. Najbardziej uderza tu cisza i przestrzeń, które pozwalają zanurzyć się w detale: hafty, naczynia, narzędzia, a nawet ślady zużycia na progach. To świetne miejsce, by na chwilę odetchnąć od historycznej „wielkiej polityki” i zobaczyć, jak wyglądała codzienność tych, którzy żyli w cieniu piastowskich grodów.
Niechanowo
Pałac w Niechanowie
Pałac w Niechanowie pojawia się czasem tylko jako nazwa na mapie szlaku, tymczasem sam spacer wokół zespołu pałacowo-parkowego potrafi być jednym z ciekawszych fragmentów wycieczki. Dawna rezydencja, ukryta w zieleni, ma w sobie coś z zapomnianego majątku z kart powieści – monumentalna bryła, starzejące się elewacje i park, w którym ścieżki jakby same układały się pod nogami. Drzewa tworzą zielony tunel, a między nimi przebłyskują fragmenty architektury, które raz po raz odsłaniają nowe detale: gzyms, balkon, resztki ogrodzeń. Nawet jeśli wnętrza nie są udostępnione do swobodnego oglądania, sam kontakt z przestrzenią wokół rezydencji daje solidną porcję klimatu dawnej Wielkopolski ziemiańskiej. To miejsce, które świetnie łączy się z objazdem po okolicznych wsiach i jeziorach.
Strzyżewo Kościelne
Jezioro Strzyżewskie
Jezioro Strzyżewskie to jeden z tych akwenów, gdzie zamiast głośnych plaż i rozbudowanej infrastruktury dominuje cisza, szum sosen i odgłosy wędkarzy szykujących sprzęt. Woda wciśnięta jest w dolinę otoczoną lasami i łąkami, a nad taflą góruje kościół na wzgórzu, który dopełnia sielankowy widok. Ścieżki wokół jeziora prowadzą przez sosnowy las i otwierają się na niewielkie polany, idealne na piknik z widokiem na wodę. Miejsce doceniają przede wszystkim lokalni mieszkańcy i miłośnicy biwakowania, którzy wybierają dzikie plaże zamiast strzeżonych kąpielisk. To dobra alternatywa dla bardziej znanych jezior Pojezierza Gnieźnieńskiego – spokojniejsza, mniej oczywista, a przez to bardziej „prywatna” w odbiorze.
Podsumowanie
Gniezno z klimatycznym Traktem Królewskim, parowozownią i spokojnymi brzegami Jeziora Jelonek tworzy miejski punkt wyjścia, od którego łatwo rozproszyć się po okolicznych wsiach, jeziorach i dawnych majątkach. Pałace w Niechanowie i Zakrzewie, senne brzegi Jeziora Strzyżewskiego czy mniej oczywiste zakątki nad Mielnem i Powidzem pokazują, że poza głównym szlakiem kryje się tu zupełnie inny, bardziej kameralny świat. Kto da sobie czas na powolny objazd, odkryje powiat gnieźnieński nie jako jednorazowy cel wycieczki, ale jako region, do którego łatwo wraca się myślami – i w którym zawsze zostaje jeszcze kilka nieodkrytych ścieżek.